Tuhaf üslubu ve dissonansı öncü biçimde kullanmasıyla tanınan Thelonious Monk gerçek bir yenilikçiydi. Köşeli melodileri ve vuruş dışına düşen ritimleri, bir zamanlar alışılmadık görülürken sonradan yeni bir caz ifadesi olarak kutlandı. Sessizliğe, boşluğa ve beklenmedik armonilere hakimiyeti onu türün en ayırt edici figürlerinden biri yaptı.
Monk’un en öğretici yanı, çağdaşlarının tersi yönde çalışmasıdır. Bebop’un hakim estetiği yoğun nota akışıydı; hızlı sekizlik dizileri, uzun doğaçlama hatları. Monk ise az nota çaldı, aralarında uzun boşluklar bıraktı ve o boşlukları müziğin parçası haline getirdi.
Bu, teknik olarak kolay görünen ama pratikte çok zor bir tercihtir. Bir kursiyerin çalmadığı bir anı taşıyabilmesi, çaldığı bir anı taşımasından daha fazla güven ister. Boşluk, tempo duygusunun tamamen içselleşmiş olmasını gerektirir; nabız içeride sürmezse boşluk bir duraksamaya dönüşür.
Monk’un armonik dili de aynı ekonomiyle çalışır. Kullandığı akorlar çoğu zaman yarım ses aralıkları içerir ve bu aralıklar geleneksel anlamda "yumuşatılmaz"; olduğu gibi bırakılır. Bu, dissonansın çözülmesi gereken bir gerilim değil, kendi başına bir renk olabileceğini gösterir — Debussy’nin klasik müzikte yaptığına şaşırtıcı biçimde benzer bir hamle.
Ritmik olarak Monk vuruşu sürekli olarak yerinden oynatır. Bir cümleyi beklenen yerde değil, yarım vuruş önce ya da sonra başlatır. Bu kaydırmalar rastgele değildir; nabza göre hesaplanmıştır ve ancak nabız çok net duyuluyorsa etkili olur.